I might need you to kill

Oorspronkelijk wou ik met Neighborhood sniper gewoon even, ten dele uit balorigheid, een crue vraag stellen. Ik wist op voorhand dat de meeste mensen sowieso met “neen” zouden antwoorden en daar verder niet te veel over nadenken dan wel de geijkte antwoorden geven. Toen iemand mij die vraag stelde een slordige tien jaar geleden, was ik net als de rest van het gezelschap aanvankelijk geschrokken door de nihilistische ondertoon. In tegenstelling tot de andere meen ik echter dat dit een vraag is die uitnodigt tot een diepgaande zelfreflectie en bepaalde overtuigingen op de helling kan zetten. De directheid van de vraag stoot af, maar wie details wijzigt, krijgt opeens heel andere antwoorden. En dan komt de aap uit de mouw, in hoeverre zijn we principieel tegen het doden van een ander mens? Wanneer heiligt het doel de middelen, waar liggen de rechtvaardigingsgronden en hoe universeel zijn ze?

In mijn tweede post (That man I shot) verwees ik al naar het duale van dergelijke vragen en hoezeer een hellend vlak optreedt door enkele gegevens te wijzigen terwijl de kern (“een mens wordt doelbewust gedood”) niet veranderde. Het was niet mijn bedoeling er daarna nog dieper op in te gaan. Ik had kort verwezen naar een onderzoek hieromtrent en wou niemand vervelen met de boeken die ik daarrond verwerkt heb (ik ben oa ethicus van opleiding). Geïnteresseerden kunnen immers altijd enkele boeken rond ethiek raadplegen of een opleiding moraal volgen. Maar Roens post noopt opnieuw tot een post net omdat ik zijn antwoord vind getuigen van een verrassend hoog niveau van zelfkennis, zelfs al ben ik het niet helemaal eens met zijn “beweegredenen”.

Alexanders post “I know what’s good and what’s bad. I’m an American.” , over een documentaire rond Abu Ghraib gaf me extra redenen om nogmaals dieper in te gaan op de bereidheid tot wreedheid van “doodgewone mannen”. Vanuit onze luie stoel is het natuurlijk gemakkelijk om de andere te veroordelen maar hoe zouden wij in die situatie reageren? En wie zegt ons dat zij al was het maar voor zichzelf geen verschoningsgronden gevonden hebben? Als je één man mag doden om vijf te redden, mag je dan niet enkele mannen martelen om een heel land te redden? Waar begint het hellend vlak?

Het gaat ons namelijk nooit om de daad zelf maar om de rechtvaardiging achteraf. Zo zullen we geen mens doden maar wel als we daar anderen mee redden. En net zo zullen we wel gevangenen martelen omdat ze “beesten” zijn of omdat iemand anders ons van onze morele verantwoordelijkheid verlost. En dat is eigenlijk de essentie van alle vraagstelling rond wat goed is: wat houdt die persoonlijke morele verantwoordelijkheid in en waarom is de ene daad moreel laakbaar en de andere niet? Maar zelfs dat is te theoretisch en te gemakkelijk. Wie achter zijn studieboeken zit, kan een mooie theorie ontwikkelen rond moreel handelen en zijn leven er naar inrichten. Maar wie zegt dat hij er als het er echt op aankomt ook naar leven en handelen zal?

Wie geïnteresseerd is in sociale psychologie kent ongetwijfeld wel het gehoorzaamdheidsexperiment van Stanley Milgram en het beruchte Stanford prison experiment van Philip Zimbardo. Vereenvoudigd gezegd komt het hier op neer dat mensen geneigd zijn te gehoorzamen ook al druist dit in tegen hun opvattingen en gaat het gepaard met stress (Milgram). Daarenboven werken macht en dehumanisering corrumperender dan men zou denken. Zelfs mensen die uit tests naar voor komen als zachtaardig zijn in staat zich razendsnel tot sadistische beulen te ontwikkelen (Zimbardo). Het volstaat gewoon niet om het te geloven of zelfs te weten want ons instinct en programmering is te groot. Het vergt een ongekende wilskracht en zelfkennis om in te gaan tegen wat ons aangeleerd en aangeboren is. We zijn groepsdieren die willen gehoorzamen aan het alfa-mannetje, dat heeft ons altijd in het voordeel gespeeld.

Ik ben in 2001 afgestudeerd als ethicus en ik heb nog steeds het antwoord niet op wat goed handelen dan wel zou zijn, laat staan dat ik de trekker of de hendel over zal halen of niet. Ik weet dat ik die beslissing pas zal kunnen maken op het ogenblik dat ik ze moet maken. En ondanks alle rationalisering ten goede of ten kwade achteraf, zal het een confrontatie met mijn geweten zijn en met wie ik werkelijk ben. Het gaat namelijk niet om de daad zelf maar of je ermee kan leven. En als ik al eens arrogant denk dat ik wel tegen de stroom in zou durven roeien, dan zet The Mighty Mighty Bosstones – The Impression That I Get me wel op mijn plaats:

I’m not a coward, I’ve just never been tested
I’d like to think that if I was, I would pass.
Look at the tested and think there but for the grace go on
I might be a coward, I’m afraid of what I might find out.

Advertenties

6 Reacties to “I might need you to kill”

  1. Ha! Ik wist het!

    Ik deel tafel en bed met een ethicus. Ik herken die mannen van ver… 😉

  2. Aan onze pedante manier van praten? 🙂

  3. Ik denk in het geval van de trein, waar toch snel moet gehandeld worden, het instinctieve bij velen zal prevaleren op het denken. Dat daar achteraf mischien enorme gewetensproblemen aan vast hangen zal ik niet ontkennen.

    Was getekend

  4. Aan het altijd stilstaan, terwijl ik ongeduldig voorbij snel.

    En ja, dat andere zal er ook wel voor iets tussen zitten… 😉

  5. Ik las onlangs dat het onderzoek van Milgram recentelijk overgedaan werd door een prof in de VS. Men kwam tot dezelfde bevindingen. Weinig hoopgevend. Ik mag mezelf ook graag beschouwen als zachtaardig en medelevend. But who knows…

  6. Het Milgram-experiment is in verschillende versies overgedaan. De man die hier electro-shocks kreeg was een beminnelijke man van middelbare leeftijd waar eenieder zich mee kan identificeren. Als je weet dat bij een vijand de andere net ontmenselijkt wordt als fundamenteel anders dan weet je wel hoe laat het is… het is de facto heel moeilijk om in te gaan tegen bepaalde instincten. De meeste mensen zijn geen koude moordmachines en zelfs bij die laatsten is veel bepaald door hun biologie, het helpt om alvast begrip in de zin van niet zonder meer te veroordelen, op te brengen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: