Doe de bulderdrang

“Hij was een groot schrijver, waarschijnlijk zelfs de grootste die we ooit gehad hebben. Of ik iets van hem gelezen heb? Nee dat niet. Maar dat hij groots was, dat weet ik.”  Zowat iedereen zei het over Hugo Claus na zijn zelfgekozen dood maar ik zeg het met evenveel pretentie over Jean-Marie Berckmans. Omdat het de waarheid is, miljaar!

Claus werd bij leven gefêteerd en stond op goede voet met eerste minister  Guy Verhofstadt. Het was een eer om Hugo met de voornaam aan te mogen spreken en in zijn nabijheid te vertoeven. Zijn dood was groots en heldhaftig volgens de kranten, een laatste sneer naar het kleinburgerlijke katholieke Vlaanderen dat hem voortgebracht had en waaraan hij zich had weten te ontworstelen. De polemiek die volgde op zijn sterven was gênant. Kardinaal Danneels liet zijn onvrede blijken bij zoveel vreugdekreten rond wat hij behoudens de katholieke ideologie als een vlucht en een afwijzen van God beschouwde. Kleine schrijvers maakten er misbruik van om zichzelf in de kijker te zetten net zoals ze tijdens zijn leven al gedaan hadden. Dwergen die op de schouders van reuzen staan en stonden maar toch niets zagen. Een volgelopen Bourla en een uitzending op de staatszender. Niet slecht voor een man die ooit als rebel en anti-establishment beschouwd werd. De lauwerkransen stijgen iedereen naar het hoofd, vooral als ze een romeinse kop hebben waarschijnlijk.

Maar dit is geen proces van Claus. Tenslotte stond hij in zijn bloot gat op het podium en shockeerde hij daarmee de goegemeente. Berckmans stond in zijn onderbroek met urinevlekken op een kleiner podium en bracht niemand van zijn stuk maar dat was ook zijn bedoeling niet. (Waarom zijn we die beruchte avond niet gaan kijken terwijl we toch geïntrigeerd waren door zijn Circus Bulderdrang?) Dit is een proces van de media en van de literaire wereld die als slippendragers rond Claus hing omdat hij aanvaardbaar was, omdat zijn rebellie en tegendraadsheid geüsurpeerd was door de maatschappij. Omdat hij de nar geworden was die de goegemeente graag had. “Toon ons nog eens hoe kleinburgerlijk we zijn, Hugo.”

Berckmans was ook een nar, maar een die stonk en misvormd was. Hij was niet spitsvondig of erudiet maar zijn taal was die van de grootstadjazz. Zijn woordenvloed zoals die onder andere in interviews naar voor kwam was indrukwekkend en antivlaamser dan wie dan ook. Het was de polsslag van de stad bij avond, druk en chaotisch maar ook bezwerend en soms zelf ronduit irritant. Berckmans was een marginaal die van het OCMW leefde en valse tanden had. Toen Stijn Tormans (Knack) hem bezocht, diende die langs het raam naar binnen te klimmen want er was iets met de deur. Berckmans leefde in afgeleefde huizen en kalkte op de muren “Angst” en “Broekschijterij”.

In het nieuws werd Berckmans dood gereduceerd tot een fait divers:

Schrijver-kluizenaar Jean-Marie Berckmans dood
zo 31/08/08 20:20 – In Antwerpen is schrijver-kluizenaar Jean-Marie Henri Berckmans overleden. Hij werd 54 jaar.

Berckmans debuteerde in de jaren 60 maar raakte snel aan lagerwal. Van zijn 19e tot 23e verbleef hij in psychiatrische inrichtingen.

Berckmans schreef vooral over mensen die aan de rand van de maatschappij stonden.

Sinds de jaren 90 publiceerde hij elk jaar een boek. Bekend is zijn “Je kunt geen twintig zijn op suikerheuvel”. Berckmans sloeg niet echt aan bij het grote publiek, maar had een kern van enthousiaste lezers.

Vandaag staat er al niets meer online. Zo weinig betekende hij in Vlaanderen. En toch is het opvallend hoeveel indruk hij maakte op wie, al was het maar zijdelings, met hem te maken kreeg. Tormans bijvoorbeeld omschrijft hem als “de man die, tegen het woeden van de tijd, verpletterde proza schreef. Over Barakstad. En de pijn die weerloos maakt.”  Zijn optredens waren “allemaal zo eerlijk en oprecht geweest dat het fysiek pijn deed.” En zijn lach was die “van een man alleen in een afschuwelijk normale wereld.” Het is schrijnend dat Tormans een van de weinigen is die iets over zijn dood wil schrijven, maar het maakt zijn stuk eerlijker en oprechter. Hiermee zijn geen punten bij de cultuursnob te verdienen, alleen een kleine instemmende knik van hen die het ook weten maar er niet mee te koop lopen.

Misschien is het wel omdat we ons onlangs weer verdiept hebben in de Griekse filosofie dat we spontaan de analogie  maakten tussen Claus en Berckmans als de toonaangevende filosofen Socrates en Diogenes. Beiden groots in hun denken en beiden hielden ze de maatschappij een spiegel voor. De ene op een verheven wijze door vraagstelling en doordachte theorieën, de andere door te masturberen op het plein en de schurftigheid van de mens consequent aan te vallen, door te leven als een hond (ooit meer daarover). Socrates stierf net als Claus een zelfgekozen dood, en die werd beweend door discipelen waarvan het merendeel alleen in zijn licht iets te betekenen had. Diogenes, de hond die alle pracht en praal afzwoer, stierf naar men zei door zijn adem in te houden. Haast achteloos. Een beetje zoals Berckmans dus: sereen en stil in de zetel van zijn OCMW-appartement.

Op de site van De Brakke Hond staan enkele teksten van hem te lezen. Laat het een uitnodiging zijn om hem, al is het dan zijn dood, toch nog te leren kennen. Waarom? Omdat hij misschien niet de grootste van onze schrijvers was, maar wel de meest eigenzinnige.

————–

Een voorproefje:
Soms denk ik weh iz mir en doemen de zwartgeblakerde zes miljoen weer op.
Bijna moet dan kotsen, kotsebie, kotseboe, kotseblablabla.
Dan kots ik bijna op de tafel in de woonkamer en vloeken ma en pa maak dat ge op het schijthuis zijt.
Dan ga ik kotsen op het schijthuis.
De sjas is niet meer dat, zegt pa, er blijven drollen drijven in het water.
Het vruchtwater, denk ik, en denk onverrichterzake (ongevonden tederheid)
aan de bejankte hysterectomie van het Kieken Kokodee.
En mijn gedachten gaan terug naar den tijd.
Maar niet voor lang, niet voor lang.

J.M.H. Berckmans :: De menagerie van de schamele drie

Advertenties

4 Reacties to “Doe de bulderdrang”

  1. twiggiessis Says:

    Berckmans niet erudiet? Je hebt die man nooit in levende lijve ontmoet zeker!! Het was een wandelende encyclopedie, al had hij wat minder kapsones dan Claus en liep hij niet zo met zijn eruditie te koop. En spitsvondig was hij zeker en vast, alleen al die woordassociaties!!!! Jij lultuitje bek man

  2. De les begrijpend lezen overgeslagen?

  3. […] Sezaar buldert aan de absolute waarheid grenzende juistheden: “Hij was een groot schrijver, waarschijnlijk zelfs de grootste die we ooit gehad hebben. Of ik iets van hem gelezen heb? Nee dat niet. Maar dat hij groots was, dat weet ik.” Zowat iedereen zei het over Hugo Claus na zijn zelfgekozen dood maar ik zeg het met evenveel pretentie over Jean-Marie Berckmans. Omdat het de waarheid is, miljaar! […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: