Alan Moore & Brian Bolland :: The killing Joke (1988)

See, there were these two guys in a lunatic asylum…

Met deze ene zin zetten Alan Moore en Brian Bolland meteen de toon voor wat op het moment van publicatie een baanbrekende en invloedrijke visie op Batman en zijn aartsvijand The Joker zou zijn. Na jaren niet meer dan een doldrieste dwaas en flauwe grappenmaker te zijn geweest, werd The Joker in ere hersteld. Hij werd opnieuw een allesvernietigende kracht waarmee rekening diende gehouden te worden.

Het verhaal start met Batman die aan Joker voorstelt om de krankzinnige variant op de potlach te beëindigen en de strijdbijl te begraven, zoniet zal vroeg of laat een van beide sterven onder de handen van de andere. Alleen is The Joker ontsnapt en is zijn plaats ingenomen door een plaatsvervanger. Op datzelfde moment duikt de echte Joker op in een verlaten pretpark, eentje dat naar eigen zeggen geschikt is voor zijn plan.

En dan schakelt het verhaal een eerste maal over naar het verleden, vooraleer The Joker de criminele clown werd en nog een doodgewone werkloze sukkel en mislukte stand up comedian was die er het beste van probeerde te maken voor zijn vrouw en ongeboren kind. Zijn precaire situatie leidt hem naar twee criminelen die via de chemiefabriek waar hij werkte een ander gebouw binnen willen breken. Maar het plan mislukt grandioos: niet alleen sterft zijn zwangere vrouw bij een banaal ongeluk, ook de overval eindigt catastrofaal. De twee gangsters worden neergeschoten terwijl de latere Joker op de vlucht voor Batman in een vat zuur valt met alle gekende gevolgen vandien…

In het heden wil The Joker bewijzen dat eenieder in zijn situatie op eenzelfde manier zal eindigen:

“All it takes is one bad day to reduce the sanest man alive to lunacy. That’s how far the world is from where I am. Just one bad day. You had a bad day once. Am I right? You had a bad day and everything changed.”

Waarom zou Batman, een volwassen man, anders in een reusachtig vleermuizenpak rondlopen? En waarom zou de door hem ontvoerde commisaris Gordon niet plooien? Wie zou niet vluchten in waanzin, of zoals The Joker zelf zegt: “Madness is the emergency exit. You can just step outside, and close the door on all those dreadful things that happened. You can lock them away… forever.”

Maar Gordon breekt niet, ondanks alle vernederingen en psychische terreur blijft deze “average man” vasthouden aan zijn waarden en schreeuwt hij Batman toe dat het allerbelangrijkste is om aan The Joker (en in casu de wereld) te tonen dat het systeem werkt. Dat waanzin of wraak niet de enige uitwegen zijn. Dat iemand ten alle tijde een keuze heeft.

En daar komt de essentie van het verhaal naar boven: wie heeft gelijk? The Joker (en Batman) of Gordon? Werkt het systeem of is waanzin werkelijk de nooduitgang? Wie er dieper over nadenkt, beseft dat beiden gelijk hebben. De omstandigheden maken de man (of vrouw) niet, ze halen alleen naar boven wat er al inzit. De tragedies in The Joker zijn leven hebben hem niet gemaakt tot wat hij is, hij was het al alleen ontbrak die ene vonk. In het verhaal verwijst hij daar zelf al naar wanneer hij over de omstandigheden die hem gecreëerd hebben, praat: “Sometimes I remember it one way, sometimes another… if I’m going to have a past, I prefer it to be multiple choice.” Uiteindelijk is het niet belangrijk of hij al dan niet zijn vrouw en kind verloren is, de waanzin loerde altijd al om de hoek als een roofdier dat rustig zijn tijd afwacht om dan genadeloos toe te slaan.

Opnieuw licht The Joker een tip van de sluier en het zelfbesef op wanneer hij een naakte Gordon aan zijn volgelingen toont:

“Ladies and Gentlemen! You’ve read about it in the papers! Now witness, before your very eyes, that most rare and tragic of natures mistakes! I give you: the average man. Physically unremarkable, it instead possesses a deformed set of values. Notice the hideously bloated sense of humanity’s importance. Also note the club-footed social conscience and the withered optimism. It’s certainly not for the squeamish, is it? Most repulsive of all, are its frail and useless notions of order and sanity. If too much weight is placed upon them… they snap. How does it live, I hear you ask? How does this poor pathetic specimen survive in todays harsh and irrational environment? I’m afraid the sad answer is, “Not very well”. Faced with the inescapable fact that human existence is mad, random, and pointless, one in eight of them crack up and go stark slavering buggo! Who can blame them? In a world as psychotic as this… any other response would be crazy!”

Misschien beseft hij het, misschien weet hij het alleen onbewust maar een aantal onder ons zullen de ene nooduitgang zoeken terwijl anderen een antwoord en zingeving vinden in een ander toevluchtsoord. Slaat hij daarom Batmans hand af wanneer deze hem een uitweg biedt? Is het zoals hij zelf zegt, te laat voor hem? Hoogstwaarschijnlijk wel, want wie een bepaald pad ingeslagen is kan niet meer terugkeren. Waanzin is aangeboren, alleen komt ze niet snel tevoorschijn, hoewel…all it takes is one bad day.

NB: de grap in kwestie waarmee het hele verhaal begint, krijgt in het licht van het verhaal een heel eigen dimensie. Ook waanzin volgt een logica:

See, there were these two guys in a lunatic asylum… and one night… one night they decide they don’t like living in an asylum any more. They decide they’re going to escape! So like they get up on to the roof, and there, just across the narrow gap, they see the rooftops of the town, stretching away in moon light… stretching away to freedom. Now the first guy he jumps right across with no problem. But his friend, his friend daren’t make the leap. Y’see he’s afraid of falling… So then the first guy has an idea. He says “Hey! I have my flash light with me. I will shine it across the gap between the buildings. You can walk across the beam and join me.” But the second guy just shakes his head. He says… he says “What do you think I am, crazy? You would turn it off when I was half way across.”

Advertenties

8 Reacties to “Alan Moore & Brian Bolland :: The killing Joke (1988)”

  1. Sinds ik me (voor mijn scriptie) wat serieuzer met superhelden heb bezig gehouden, heb ik gemerkt dat het batmanverhaal een stuk interessanter is dan die van andere Amerikaanse superheroes. Die dualiteit verbonden met het donkere aspect ervan maakt het aantrekkelijker dan pakweg het superman- of spider-manverhaal. Als Alan Moore er dan nog aan heeft gewerkt, is het meestal wel in orde. Een ander interessant batmanverhaal is ‘The Dark Knight Returns’ van Frank Miller met Bruce Wayne als grumpy old man.

  2. Die van Miller is voor Moore/Bolland, ik heb me vergist. “The killing joke” was/is wel bekender. Er is een hele reeks “donkere” Batman-comics. In Spiderman, The Hulk, X-men… vind je ook genoeg stof voor tragische en donkere verhalen, alleen durven ze er minder diep op in te gaan.

  3. Het blijft een geweldige strip en ik denk inderdaad azowat de eerste keer dat de spanning tussen Batman en The Joker en de ambiguë waanzin van beide personages op de psits gedreven wordt.
    Maar – en dat vergeet je toch een beetje – het visuele aspect van deze strip (ook Moores verdienste) is ook niet te onderschatten. Het strakke paginaschema en de manier waarop constant met reflecties (zie de tekening met de clown en de ‘oude’ Joker) en overgangen tussen scènes die als een dissolve in een film zouden kunnen werken, ondersteunen het thema nog eens extra: de dunne (niet-absolute) grens tussen passie en waanzin, tussen goed en kwaad en hoe weinig er nodig is om aan de verkeerde kant van die tegenstellingen terecht te komen.
    En dan is er nog de geniale gelaagdheid en de knappe plotopbouw van Moore: het verhaaltje is makkelijk na te vertellen, maar krijgt pas echt een stevige impact dankzij de ingenieuws verweven flashbacks en de vlagen menselijkheid van The Joker.

    Een geweldige strip (en er zijn waarschijnlijk thesissen over te schrijven)
    En andere hele goeie variatie op het thema ‘The Joker probeert Batman aan de kant van de zotten te krijgen’: Arkham Asylum van Grant Morrison en Dave McKean. Visueel verbluffend en ook een zeer subtiele plot die de ambiguïteit opzoekt. Maar zonder de stomp in de maag die The Killing Joke is door de brutaliteit van THe Jokers daden.

  4. In de nieuwe versie (die ik heb) is de inkleuring doodeenvoudig magistraal. Ik heb in 1989 de originele comic laten liggen net omdat de inkleuring me totaal niet aansprak (en ik ook wel wat jong was om het echt te begrijpen). Het was natuurlijk ook niet de bedoeling om hier een ellenlange analyse op alle vlakken neer te pennen. 🙂 Bovendien zat die ambiguïteit in de eerste reeks ook al, en is Batman rond de jaren zestig pas de camp-tour opgegaan. Ik ben wel te weinig vertrouwd met die periode om er iets onderbouwds over te zeggen.

    Wat ik hier vooral duidelijk wil maken en in de strip lees is dat niet iedereen op eenzelfde manier zal reageren. The Joker, en in mindere mate Batman, zijn zo geworden omdat de kiem al aanwezig was. Ze balanceerden al op een randje en hadden alleen die ene duw nodig. Bij seriemoordenaars is het vaak net zo dat ze enerzijds al de aanleg hebben (een anti-sociale persoonlijkheidsstoornis) maar dat ze door omstandigheden (het milieu waarin ze opgroeien,…) hun fantasieën en denkbeelden omzetten in de realiteit.

    In de film “The Dark Knight” wordt ook naar deze conversatie gehint, al zal het vooral duidelijk zijn voor mensen die sowieso in de dualiteit van de superhelden en – schurken geïnteresseerd zijn.

    “Arkham Asylum” komt misschien ook nog aan bod, net zoals “The Man Who Laughs”.

  5. De film al gezien? Ik ga woensdag…

    (tot zover mijn bijdrage aan deze diepgravende discussie)

  6. Yep, vrijdag geweest. In het bijzonder Ledger en Eckhart zijn magistraal. Je merkt wel dat Nolan zich laten beïnvloeden heeft door deze terugkeer naar de begindagen. Zijn personages zijn veel donkerder en cruër op een niet comical-book manier. Nicholson was fantastisch als The Joker maar hij leefde in Burtons wereld terwijl Nolan zijn personages aardig geloofwaardig zijn.

  7. Waar haal je deze comics, Sezaar? Ik ben (vooral dankzij de film) opnieuw in een batmanfase… 🙂

  8. Bij Proxis, al heb je in Gent wel enkele goede stripwinkels. Ik ben gewoon te lui om tot daar af te zakken. Ik heb voorlopig enkel “The Killing Joke” maar “Hush” en “Arkham Asylum” staan in mijn winkelwagentje. “The dark knight returns” spreekt me niet zo aan en Maarten heeft met afgeraden “The man who laughs” te kopen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: